Schuldhulp en de jaren na corona

De coronapandemie van 2020-2022 heeft op veel vlakken sporen nagelaten. Economisch, sociaal, maar ook financieel. Horecaondernemers, zzp'ers, flexwerkers en gezinnen met een laag inkomen werden hard geraakt. Steunmaatregelen van de overheid hielden voor velen het hoofd boven water — maar niet voor iedereen.

Nu, in 2026, zijn de gevolgen van die periode nog steeds merkbaar. De schuldhulpverlening in Nederland staat onder druk. Wachtlijsten zijn langer, schulden zijn complexer en de wetgeving is op onderdelen aangepast. Dit artikel brengt die ontwikkelingen in kaart.

Welke financiële schade heeft corona nagelaten?

Tijdens de coronaperiode konden veel mensen en bedrijven rekenen op steun: NOW-regelingen, Tozo-uitkeringen, belastinguitstel en huurkortingen. Maar die maatregelen hadden ook een keerzijde.

Belastinguitstel moest worden terugbetaald — en dat drukte zwaar op ondernemers die inmiddels toch geen rendabel bedrijf meer hadden. Veel zelfstandigen stopten uiteindelijk hun bedrijf en bleven achter met schulden aan de Belastingdienst.

Werknemers met een flexibel contract verloren hun baan en bouwden schulden op bij verhuurders, energiemaatschappijen en telefoonaanbieders. Huurachterstanden liepen op. Energieprijzen stegen daarna fors, waardoor de financiële druk aanhield tot ver in 2023 en 2024.

Uit onderzoek van het Nibud en de NVVK bleek dat het aantal huishoudens met problematische schulden in de jaren na corona significant steeg. De ernst van de schulden nam ook toe: meer mensen met meerdere schuldeisers tegelijk en hogere totaalschulden.

Om het in perspectief te zetten: vóór corona waren er in Nederland naar schatting 700.000 tot 800.000 huishoudens met problematische schulden. In de jaren na corona liep dat op. Niet alle schulden zijn direct zichtbaar — veel mensen regelen het intern, lenen bij familie of stellen betalingen uit. Pas als die buffers uitgeput zijn, melden mensen zich bij de schuldhulpverlening. Dat verklaart waarom de piek in aanmeldingen pas goed zichtbaar werd in 2022-2024, twee tot drie jaar na het begin van de pandemie.

Trends in schuldhulpverlening na 2022

De schuldhulpverlening heeft zich na corona moeten aanpassen aan een veranderd landschap. Dat heeft geleid tot enkele duidelijke trends.

Meer aanmeldingen, langere wachttijden: de vraag naar schuldhulp nam toe terwijl het aanbod niet evenredig meegroeide. Wachttijden van vier tot acht weken voor een eerste gesprek werden in veel gemeenten normaal. In de grote steden liep dat soms nog langer op.

Complexere schuldprofielen: mensen die zich aanmelden bij schuldhulpverlening hebben vaker een combinatie van belastingschulden, huurachterstand en consumptieve schulden. Dat maakt het minnelijk traject moeilijker: meer schuldeisers moeten instemmen met een akkoord.

Meer zzp'ers in schuldhulp: de coronaperiode trof zzp'ers disproportioneel hard. Velen kwamen voor het eerst in aanraking met schuldhulpverlening, met dossiers die ingewikkelder zijn dan loondienst-situaties (onregelmatig inkomen, zakelijke en privéschulden door elkaar).

Vroeg-signalering wint terrein: steeds meer gemeenten werken aan systemen die financiële problemen eerder signaleren, voordat schulden echt uit de hand lopen. Meer hierover verderop in dit artikel.

Meer jongeren in de schuldhulp: de gemiddelde leeftijd van mensen die zich aanmelden daalt. Jongvolwassenen met buy-now-pay-later-schulden, studieleningen en abonnementen die opgestapeld zijn, melden zich vaker aan. Dit vraagt om andere aanpakken dan bij de traditionele doelgroep van veertigers en vijftigers met huurachterstand en creditcardschuld.

Toename van energieschulden: de forse stijging van energieprijzen in 2022-2023 heeft een nieuwe golf van achterstanden gecreëerd. Energiebedrijven zijn verplicht om betalingsachterstanden te melden bij de gemeente, wat automatisch de vroeg-signalering heeft opgezet voor tienduizenden huishoudens.

Nieuwe wetgeving na corona: wat is er veranderd?

De overheid heeft de coronajaren aangegrepen om een aantal verbeteringen door te voeren in schuldhulpwetgeving. De belangrijkste aanpassingen:

Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) per 2021: gemeenten zijn verplicht om ook schuldhulp te verlenen aan zzp'ers. Voorheen was dat niet wettelijk geregeld, wat leidde tot inconsistente behandeling per gemeente. Zelfstandigen zonder personeel hebben nu dezelfde toegangsrechten als werknemers en uitkeringsgerechtigden.

Vroeg-signalering verplicht: diezelfde wetswijziging verplichtte gemeenten om vroeg-signaleringsystemen op te zetten. Woningcorporaties, nutsbedrijven en zorgverzekeraars zijn verplicht om betalingsachterstanden tijdig te melden bij de gemeente. Zo kan schuldhulp eerder starten, nog voordat een situatie vastloopt.

Vereenvoudiging beslagvrije voet (2021): de berekening van de beslagvrije voet werd geautomatiseerd om fouten te verminderen. Schuldeisers moeten nu de voet automatisch berekenen via Belastingdienst-gegevens, zonder dat de schuldenaar zelf alles moet aanleveren. Meer hierover bij Beslagvrije voet: minimumbedrag dat je moet kunnen leven.

Tijdelijke coronaregelingen schulden: de Belastingdienst bood een bijzondere betalingsregeling aan voor belastingschulden die waren opgebouwd tijdens corona. Deze regeling liep af in 2024. Wie de schuld niet heeft kunnen inlossen, valt nu terug op de reguliere invorderingsregels.

Een minder bekende maar relevante aanpassing: de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA) is in 2021 ingevoerd voor bedrijven. Deze wet stelt bedrijven in staat om een schuldeisersakkoord te sluiten via de rechter, ook als niet alle schuldeisers instemmen. Dat is een soort minnelijk WSNP-achtig traject voor ondernemers. Voor zzp'ers die zakelijke schulden hebben, kan de WHOA in sommige gevallen een route zijn — al valt het merendeel van kleine zelfstandigen buiten het bereik van deze wet. Een gespecialiseerde schuldhulpverlener of insolventie-adviseur kan beoordelen of dit van toepassing is.

Gemeentelijke aanpak schuldhulp in 2026

Gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk voor schuldhulpverlening. De aanpak verschilt per gemeente, maar er zijn landelijke richtlijnen die bepalen wat minimaal geboden moet worden.

In 2026 zijn de volgende elementen onderdeel van de gemeentelijke aanpak:

• Kortere wachttijden als doelstelling: na de piek van 2023-2024 werken veel gemeenten aan het terugbrengen van wachttijden. De wettelijke norm is dat iemand binnen vier weken een eerste gesprek moet kunnen krijgen na aanmelding.
• Integrale aanpak: schuldhulpverlening wordt steeds vaker gecombineerd met aanpak van andere problemen zoals werkloosheid, gezondheidsproblemen of huisvestingsproblemen. Gemeenten werken vaker in multidisciplinaire teams.
• Digitale toegang: online aanmelding voor schuldhulp is nu in de meeste gemeenten mogelijk. Dit verlaagt de drempel voor mensen die het moeilijk vinden om fysiek langs te komen.
• Specifieke trajecten voor zzp'ers: na de wetswijziging hebben veel gemeenten aparte intakeprocedures en begeleidingstrajecten ontwikkeld voor zelfstandigen.

Wil je weten wat jouw gemeente biedt? Zoek op de gemeentewebsite op "schuldhulpverlening" of bel het gemeentelijk loket. De toegang is gratis en anoniem voor de eerste oriëntatie. Meer uitleg over het aanvragen staat bij schuldhulpverlening aanvragen.

Een interessante ontwikkeling in grotere gemeenten is de inzet van zogenaamde financiële coaches of wijkcoaches. Deze professionals werken laagdrempeliger dan de formele schuldhulpverlener: ze komen aan huis, helpen met administratie en geven budgetadvies voordat iemand zich formeel aanmeldt. In Amsterdam, Rotterdam en Utrecht zijn dit soort programma's uitgebreid na corona. Het idee is dat hulp dichter bij mensen komt, in plaats van dat mensen naar een loket moeten.

Grotere gemeenten hebben ook specifiek budget vrijgemaakt voor de nazorg na een schuldhulptraject. Na afronding van drie jaar sanering vallen mensen nogal eens terug — ze weten niet goed hoe ze met hun financiën moeten omgaan nu er geen begeleiding meer is. Nazorgprogramma's van zes tot twaalf maanden zijn bedoeld om die terugval te voorkomen.

De rol van vroeg-signalering

Een van de belangrijkste lessen uit de coronaperiode was dat financiële problemen te lang onzichtbaar bleven. Mensen wachtten gemiddeld vijf tot zeven jaar voor ze hulp vroegen. Zo lang dat schulden ver buiten de perken waren gegroeid.

Vroeg-signalering is een antwoord op dat probleem. Organisaties zoals woningcorporaties, energiebedrijven en zorgverzekeraars zijn verplicht om bij een eerste betalingsachterstand een melding te doen bij de gemeente. De gemeente neemt dan contact op met de bewoner — niet om te innen, maar om hulp aan te bieden.

In de praktijk werkt dit systeem goed voor huur en energie, maar minder goed voor schulden bij online aanbieders, creditcards en postordermaatschappijen. Die vallen niet altijd onder de meldingsplicht. Dat blijft een blinde vlek in het systeem.

Vroeg-signalering werkt ook in de andere richting: mensen die zelf merken dat ze financieel in de problemen komen, hoeven niet te wachten tot het echt misgaat. Je kunt je altijd proactief aanmelden bij de gemeente, ook zonder dat je betalingsachterstand hebt. Hoe eerder, hoe meer opties er zijn.

Wat veel mensen niet weten: als je een vroeg-signalering-melding krijgt van de gemeente — een brief of telefoontje dat ze zijn ingelicht over een achterstand — dan hoef je niet in paniek te raken. Het is een aanbod van hulp, geen aankondiging van een procedure. Je kunt dat aanbod aannemen of afwijzen. Als je het afwijst, is dat jouw recht. Maar als de problemen groter worden, kun je later altijd alsnog aankloppen. De gemeente houdt de melding wel bij, wat het mogelijk makkelijker maakt om later snel geholpen te worden.

In sommige gemeenten zijn pilots gestart waarbij ook schulden bij BNPL-aanbieders (buy now pay later, zoals Klarna of Afterpay) worden gemeld aan de gemeente. Die pilots zijn nog niet landelijk uitgerold, maar er is politiek draagvlak voor uitbreiding van de meldingsplicht naar dit segment.

Wat als je Belastingdienst-schulden hebt uit de coronaperiode?

Bijzondere aandacht verdienen de zogenaamde coronabelastingschulden. Ondernemers die in 2020-2021 uitstel van belastingbetaling hebben aangevraagd, moesten die schulden in 2022-2024 terugbetalen via een betalingsregeling.

Niet iedereen heeft dat kunnen doen. Wie de regeling niet heeft kunnen nakomen, is nu gewoon schuldenaar bij de Belastingdienst. De Belastingdienst int die schulden met de normale invordering, inclusief dwangbevelen en loonbeslag.

Ben je in deze situatie? Dan zijn er een paar mogelijkheden:

• Vraag een betalingsregeling aan bij de Belastingdienst — dat is mogelijk zolang de schuld niet te hoog is
• Meld je aan bij de schuldhulpverlening via de gemeente — Belastingdienstschulden kunnen worden meegenomen in een minnelijk traject
• Vraag een kwijtschelding aan als je inkomen structureel laag is — dat kan in sommige gevallen voor gemeentelijke belastingen, minder snel voor rijksbelastingen

De Belastingdienst heeft na corona een soepeler houding aangenomen bij ondernemers die aantoonbaar in financiële nood zijn. Dat wil niet zeggen dat schulden kwijtgescholden worden, maar dat er ruimte is voor maatwerk. Neem altijd contact op met de Belastingtelefoon of een schuldhulpverlener.

Een complicerende factor bij Belastingdienstschulden is dat de invordering actief is en niet stopt als je je aanmeldt bij de gemeente. Terwijl jij wacht op een intakegesprek, kan de Belastingdienst gewoon beslag leggen op je loon of bankrekening. Als er sprake is van een dreigende beslaglegging, vraag dan een schuldhulpverlener om zo snel mogelijk een moratoir-verzoek in te dienen bij de rechter. Dat is een tijdelijke bevriezing van alle invorderingsmaatregelen, zodat er ruimte ontstaat voor een geordende aanpak.

Kwijtschelding van rijksbelastingen is streng: je moet beneden een bepaalde inkomens- en vermogensdrempel zitten. Gemeentelijke belastingen (zoals onroerendezaakbelasting of rioolheffing) kennen ruimere kwijtscheldingsregels. Vraag dat na bij uw gemeente — het kan honderden euro's per jaar schelen.

Schuldhulp voor zzp'ers na corona

Zelfstandigen vormen een aparte groep in de schuldhulpverlening. Veel zzp'ers kwamen tijdens corona voor het eerst in aanraking met betalingsproblemen. Dat heeft geleid tot meer aandacht voor hun specifieke situatie.

Schuldhulp voor zzp'ers is ingewikkelder omdat:

• Privé- en zakelijke schulden door elkaar lopen
• Inkomen wisselend is en moeilijk te voorspellen
• Er soms nog lopende opdrachten zijn die meegenomen moeten worden in de planning
• Rekening gehouden moet worden met BTW en inkomstenbelasting als doorlopende verplichtingen

Gemeenten zijn verplicht om ook voor zzp'ers schuldhulp aan te bieden. Maar in de praktijk hebben niet alle uitvoerders de expertise. Zoek specifiek naar een schuldhulpverlener of Stadsbank met ervaring met zelfstandigen. Meer over zzp-schulden en schuldhulp bij schuldhulp zzp.

Voor zzp'ers die hun bedrijf willen voortzetten is er soms de mogelijkheid van een IOAZ-uitkering of een Bbz-lening (Besluit bijstandverlening zelfstandigen). Het Bbz biedt een tijdelijke inkomensaanvulling of zelfs een lening om een levensvatbaar bedrijf door een moeilijke periode te loodsen. Dat is iets anders dan schuldhulpverlening, maar het kan er naast bestaan. Informeer bij de gemeente naar de combinatiemogelijkheden.

Als een zzp'er besluit te stoppen met het bedrijf, is het verstandig om dat geordend te doen. Openstaande facturen innen, lopende contracten afwikkelen, BTW-aangifte doen en de KvK-uitschrijving regelen. Als dit niet geordend verloopt, kunnen er extra schulden ontstaan — bijvoorbeeld doorlopende abonnementskosten na uitschrijving of BTW die wel is ontvangen maar niet is afgedragen. Een schuldhulpverlener of accountant kan helpen bij een geordende bedrijfsbeëindiging.

Hoe ziet de toekomst van schuldhulp eruit?

Schuldhulpverlening in Nederland staat op een kruispunt. De vraag blijft groot, de middelen bij gemeenten zijn beperkt en de complexiteit van schulden neemt toe. Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen.

Digitalisering maakt het makkelijker voor mensen om hulp te zoeken. De schaamtedrempel voor schuldhulp neemt langzaam af. En wetgeving zoals vroeg-signalering zorgt dat problemen eerder worden opgepakt.

Tegelijkertijd zijn er zorgen over buy-now-pay-later diensten, het groeiende gebruik van krediet via apps en de toename van schulden bij jongeren. Schuldhulpverleners signaleren dat de gemiddelde leeftijd van aanmelders daalt. Dat vraagt om andere aanpakken en meer preventie.

Preventie is in 2026 een prioriteit in het gemeentelijk schuldhulpbeleid. Financiële educatie op scholen, budgetcoaching via sociale wijkteams en laagdrempelige hulp bij betalingsproblemen — dat zijn de lijnen waarlangs gemeenten proberen te voorkomen dat schulden escaleren.

Op nationaal niveau is er discussie over de rol van commerciële kredietverstrekkers en BNPL-aanbieders in het creëren van schulden. Er zijn pleidooien voor strengere kredietwaardigheidstoetsen en verplichte BKR-registratie voor BNPL-producten. Of dat tot concrete wetgeving leidt, is nog onzeker — maar de politieke aandacht is er wel.

Tot slot: de toenemende samenwerking tussen schuldhulpverleners, zorgorganisaties en werkgevers is een positieve trend. Schuldenproblematiek hangt vaak samen met gezondheidsproblemen (burn-out, verslaving) of arbeidsproblematiek (ontslag, ziekteverzuim). Door die domeinen te verbinden kunnen problemen integraler worden aangepakt — en voorkomt men dat iemand bij de ene instantie geholpen wordt terwijl hij bij de andere vastloopt.

Belangrijk om te weten

Dit artikel is informatief en geen financieel advies. Geld lenen kost geld. Leen alleen bedragen die je verantwoord kunt terugbetalen. Twijfel je? Neem dan contact op met een onafhankelijk financieel adviseur, je gemeente of een geregistreerde schuldhulpverlener. Meer info bij de AFM en de BKR.