DUO-studielening: hoe werkt het?

Als student heb je geld nodig voor collegegeld, boeken, huur en levensonderhoud. DUO — de Dienst Uitvoering Onderwijs — biedt verschillende vormen van financiering. De bekendste is het studievoorschot, ook wel de DUO-studielening. Maar hoe werkt dat precies, wat mag je lenen en wat zijn de gevolgen voor later?

Dit artikel legt het uit in duidelijke taal: van de basisbeurs die in 2023 terugkeerde tot de regels voor terugbetalen en de relatie met het BKR.

Studievoorschot: wat is het?

Het studievoorschot is een lening die je via DUO aanvraagt terwijl je studeert. Je kiest zelf hoeveel je per maand leent, tot een vastgesteld maximum. Dat maximum hangt af van je situatie: woon je thuis of op jezelf? Heb je recht op een aanvullende beurs?

Het geld wordt elke maand op je rekening gestort. Je hoeft niet te bewijzen waaraan je het uitgeeft. Het is bedoeld als aanvulling op je inkomen en eventuele beurs.

Studievoorschot is niet hetzelfde als een gratis gift. Het is een lening: je betaalt het volledig terug na je studie, met rente. Hoe meer je leent, hoe hoger de maandlast later.

Veel studenten onderschatten hoe snel de schuld oploopt. Stel je leent vier jaar lang €500 per maand. Dat is €24.000 aan hoofdsom, nog zonder de rente die tijdens je studie al bijloopt. Als je daarna een hbo-salaris van €2.400 bruto verdient, betaal je misschien €80 tot €120 per maand terug. Reken maar na hoe lang dat duurt.

Het studievoorschot is bewust laagdrempelig opgezet: aanvragen duurt een paar minuten via Mijn DUO. Dat maakt het ook makkelijk om impulsief te lenen. Denk daarom goed na over het bedrag dat je écht nodig hebt, in plaats van het maximale bedrag aan te vragen.

De terugkeer van de basisbeurs

Tussen 2015 en 2023 was de basisbeurs afgeschaft. Studenten die in die periode studeerden, kregen alleen een studievoorschot. Dat systeem werd het 'leenstelsel' genoemd en leidde tot forse kritiek: studenten liepen hoge schulden op.

Vanaf het studiejaar 2023–2024 is de basisbeurs teruggebracht voor nieuwe studenten in het hbo en wo. Uitwonende studenten ontvangen een hogere basisbeurs dan thuiswonende studenten. De basisbeurs is een gift: als je je diploma haalt, hoef je dat bedrag niet terug te betalen.

Studenten die tussen 2015 en 2023 hebben gestudeerd zonder basisbeurs, kwamen mogelijk in aanmerking voor een tegemoetkoming via het 'basisbeursherstel'-fonds. Informatie hierover vind je via de rijksoverheid.nl.

Het verschil in maandbedragen is aanzienlijk. Een uitwonende hbo-student ontvangt in 2024–2025 een basisbeurs van ruim €400 per maand. Een thuiswonende student krijgt minder, maar ook voor hen geldt dat dit een gift is bij het behalen van het diploma. Het maakt uitmaken of je gedurende vier jaar studieschuld opbouwt met of zonder deze buffer.

Let op: de basisbeurs geldt voor een vaste periode. Studeer je langer dan de nominale studieduur, dan loop je de kans dat de beurs wordt stopgezet. DUO houdt bij hoeveel maanden je al beurs hebt ontvangen. Controleer in Mijn DUO hoeveel maanden je nog over hebt, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Hoeveel kun je lenen bij DUO?

Het maximale leenbedrag bij DUO verschilt per situatie. DUO stelt elk studiejaar nieuwe normbedragen vast. In het algemeen geldt:

• Uitwonende studenten kunnen meer lenen dan thuiswonende studenten.
• Je kunt extra lenen als de aanvullende beurs niet genoeg is.
• Er is een aanvullende beurs voor studenten van wie de ouders een laag inkomen hebben. Dat deel hoef je niet terug te betalen als je afstudeert.

Het is verstandig om zo min mogelijk te lenen. Elke euro die je leent, is een euro die je later met rente terugbetaalt. Kijk eerst of je inkomen via bijbaantjes of toeslagen voldoende is.

Een praktisch voorbeeld: een uitwonende wo-student kan in een gemiddeld jaar naast de basisbeurs nog eens tot €1.000 per maand lenen via het studievoorschot. Over vijf jaar is dat €60.000. Tel daar rente bij op, en je begrijpt waarom DUO zelf aanbeveelt om zo min mogelijk te lenen.

Thuiswonende studenten die al een bijbaantje hebben van €400 tot €500 netto per maand, kunnen vaak rondkomen zonder studievoorschot — of met een heel laag bedrag. Maak een budget voor jezelf: huur (of nul bij thuis wonen), boodschappen, collegegeld, OV en overige kosten. Wat er dan overblijft bepaalt hoeveel je echt tekortkomt.

DUO biedt op zijn website een rekenhulp aan waarmee je kunt zien hoeveel maandlast je later hebt bij verschillende leenbedragen. Gebruik die tool voordat je een bedrag kiest.

Rente op de DUO-lening

DUO rekent rente over het geleende bedrag. De rente op DUO-leningen is gekoppeld aan de kapitaalmarktrente en wordt elk jaar opnieuw vastgesteld. Historisch gezien is de DUO-rente lager dan de rente op commerciële leningen, maar dat verschilt per jaar.

Tijdens je studie loopt de rente al op, maar je betaalt nog niet terug. Je schuld groeit dus elk jaar een beetje. Dit heet rente-bijschrijving. Na je afstuderen begint de terugbetalingsperiode, inclusief de al opgebouwde rente.

De actuele rentestanden vind je altijd op duo.nl. Check dat vóór je besluit hoeveel je wilt lenen.

In de jaren 2016 tot 2022 stond de DUO-rente vrijwel op nul. Veel studenten leenden daardoor meer dan strikt nodig, in de gedachte dat het toch niks kostte. Maar de rente is sindsdien opgelopen. Studenten die nu lenen, betalen een hogere rente dan de generatie daarvoor. Dat verandert de rekening aanzienlijk bij grotere schulden.

De rente wordt bovendien voor vijf jaar vastgezet. Dat wil zeggen: DUO bepaalt elk jaar de rente voor nieuwe leners op basis van de actuele marktrente, en die rente geldt voor jou voor de eerstvolgende vijf jaar van terugbetaling. Daarna volgt een nieuw rentepercentage. Je weet dus niet precies wat je over tien jaar betaalt.

Terugbetalen: hoe werkt dat?

Na je studie krijg je van DUO bericht wanneer je moet beginnen met terugbetalen. De standaard terugbetalingstermijn is 35 jaar. Dat is relatief lang, zodat de maandlasten laag blijven.

DUO berekent je maandlast op basis van je inkomen. Als je weinig verdient, betaal je weinig of niets terug. Er geldt een inkomensdrempel: verdien je minder dan die drempel, dan is je maandlast tijdelijk nul. Zodra je meer verdient, stijgt de maandlast automatisch mee.

Na 35 jaar wordt een eventueel restbedrag kwijtgescholden. Dat is een vangnet als het terugbetalen je niet lukt door omstandigheden zoals ziekte of werkloosheid.

In de praktijk betekent de inkomenstoets het volgende: DUO kijkt elk jaar naar je belastingaangifte om te bepalen hoeveel je verdient. Op basis daarvan stel je een nieuw maandbedrag in voor het komende jaar. Dit werkt automatisch als je een aanslag hebt, maar je kunt ook zelf een berekening aanvragen als je verwacht dat je inkomen verandert.

Stel je verdient in het eerste jaar na je studie €1.800 netto per maand. Dan valt een groot deel van je inkomen onder de vrijstelling en is je DUO-maandlast relatief laag, bijvoorbeeld €60 tot €80. Verdien je later €3.000 netto, dan stijgt die maandlast richting €150 tot €200. Je betaalt altijd een percentage van het inkomen boven de vrijstelling, niet een vast bedrag.

Wil je sneller aflossen? Dat mag. Je kunt altijd meer betalen dan je maandlast. Extra aflossen voorkomt dat er na 35 jaar een restschuld open staat en bespaart rente op de lange termijn.

Wat als je stopt met studeren?

Stop je voortijdig met je studie? Dan verandert de situatie voor de basisbeurs. De basisbeurs is een gift als je afstudeert. Haal je je diploma niet, dan wordt de basisbeurs alsnog omgezet in een lening die je moet terugbetalen.

Het studievoorschot (het deel dat je hebt geleend boven op de basisbeurs) blijft altijd een lening, ongeacht of je afstudeert of niet. Dat moet je altijd terugbetalen.

Heb je een aanvullende beurs ontvangen en studeer je langer dan toegestaan? Dan kan een deel van die beurs ook omgezet worden in een lening. Controleer de exacte voorwaarden via duo.nl.

Er zijn ook situaties waarbij studenten tijdelijk stoppen — een zogenoemde pauze of doorstroom naar een andere opleiding. DUO heeft daar aparte regels voor. Stop je bijvoorbeeld vanwege ziekte, dan kun je in bepaalde gevallen toch recht houden op de gift-status van de basisbeurs. Vraag dit altijd na via DUO voordat je je uitschrijft bij de instelling.

Studenten die van opleiding wisselen, moeten oppassen: de normduur van je nieuwe opleiding telt niet opnieuw volledig. Als je al drie jaar hbo hebt gedaan en overstapte naar wo, heeft DUO rekening met de al verstreken tijd. Je kunt daardoor sneller de maximale financieringstermijn bereiken dan je denkt.

DUO-lening en het BKR

Dit is een vraag die veel studenten stellen: staat mijn DUO-lening bij het BKR?

Het antwoord is: in principe niet. DUO-studieleningen worden niet standaard geregistreerd bij het Bureau Krediet Registratie. Dat geldt als voordeel: je BKR-overzicht blijft schoon, ook als je een hoge studieschuld hebt.

Maar let op: als je betalingsachterstanden oploopt bij DUO — dus als je maandlast verschuldigd is maar je die niet betaalt — kan DUO de schuld overdragen aan een incassobureau. Dat kan wél tot een BKR-registratie leiden. Zorg dus dat je op tijd contact opneemt met DUO als je betalen niet lukt.

Bij het aanvragen van een hypotheek vragen banken wel naar je studieschuld. Ze houden rekening met de maandlast bij het berekenen wat je kunt lenen. Een hoge studieschuld heeft dus indirect effect op je leencapaciteit, ook zonder BKR-registratie. Meer hierover bij studieschuld en hypotheek.

In de praktijk werkt het zo: een hypotheekverstrekker past een zogenoemde 'weging' toe op je DUO-schuld. Ze gaan uit van een fictieve maandlast op basis van 0,75% van de oorspronkelijke schuld per maand. Heb je €30.000 aan studieschuld, dan telt dat mee als een last van €225 per maand bij het berekenen van je maximale hypotheek. Dat kan tienduizenden euro's schelen in wat je kunt lenen voor een huis.

Dit is geen reden om niet te lenen, maar wel een reden om bewust te zijn van de langetermijngevolgen. Een studieschuld van €15.000 versus €40.000 maakt een groot verschil bij het kopen van je eerste woning — ook als beide schulden nooit bij het BKR zijn geregistreerd.

OV-kaart en andere DUO-voorzieningen

Naast het studievoorschot biedt DUO ook de studentenreisvoorziening (de OV-kaart). Die is niet hetzelfde als een lening, maar wel een voorziening die aan je studentenstatus gekoppeld is. Als je stopt met studeren, moet je de OV-kaart inleveren. Gebruik je de kaart nog na je uitschrijving, dan moet je de kosten terugbetalen.

Sommige studenten vergeten dat de OV-schuld bij DUO kan worden opgeteld bij hun totale schuld. Controleer bij uitschrijving altijd je DUO-overzicht op openstaande bedragen.

Er zijn twee typen OV-kaarten: een weekkaart (gratis reizen door de week) en een weekendkaart (gratis reizen in het weekend). Je kunt ze niet allebei tegelijk hebben. De kosten per maand voor de weekkaart lagen de afgelopen jaren rond de €100. Als je na je uitschrijving te lang de kaart hebt gebruikt, kan DUO een terugvordering doen voor meerdere maanden.

Sommige studenten weten niet dat je de OV-kaart al vóór je afstuderen kunt stopzetten, als je de kosten wil besparen. Als je in je laatste fase weinig gebruik maakt van het OV en een fiets of auto hebt, kan dat een bewuste keuze zijn. Reken het uit: is de OV-kaart nog €100 per maand waard de laatste paar maanden?

Alternatieven voor het studievoorschot

Wil je zo min mogelijk lenen bij DUO? Er zijn alternatieven:

• Bijbaantje: met een parttime baan bouw je inkomen op zonder schuld.
• Toeslagen: studenten met een laag inkomen kunnen recht hebben op huurtoeslag of zorgtoeslag.
• Beurzen en fondsen: sommige fondsen, stichtingen en studiegerelateerde organisaties bieden beurzen aan. Kijk op nibud.nl voor een overzicht.
• Particuliere lening: in uitzonderlijke gevallen kiezen studenten voor een aanvullende lening via een bank. Dat is over het algemeen duurder dan het DUO-voorschot. Lees meer bij Particuliere studielening naast DUO.

Wees voorzichtig met private leningen. De rente is doorgaans hoger en er gelden andere terugbetalingsregels dan bij DUO. Leen alleen wat echt nodig is.

Een bijbaantje van 10 tot 15 uur per week levert een student al snel €400 tot €600 netto per maand op. Dat is een aanzienlijk deel van de maandelijkse kosten. Veel studenten combineren dit met een laag studievoorschot van €100 tot €200 per maand als aanvulling. Over vier jaar scheelt dat duizenden euro's aan schuld.

Toeslagen worden door studenten vaak vergeten. Een uitwonende student met een laag inkomen kan recht hebben op huurtoeslag als zijn huurcontract aan de eisen voldoet. Zorgtoeslag is ook beschikbaar voor studenten zonder werkgeversvergoeding voor zorgverzekering. Samen kan dit neerkomen op €200 tot €300 per maand — geld dat je niet hoeft te lenen.

Gemeenten en opleidingsinstellingen hebben soms ook noodfondsen voor studenten in financiële problemen. Bij plotseling verlies van inkomen — bijvoorbeeld door een ziek familielid — kun je via je instelling een beroep doen op de profileringsfondsmiddelen. Vraag ernaar bij de studentendecaan of het studiefinancieringsloket van je instelling.

Belangrijk om te weten

Dit artikel is informatief en geen financieel advies. Geld lenen kost geld. Leen alleen bedragen die je verantwoord kunt terugbetalen. Twijfel je? Neem dan contact op met een onafhankelijk financieel adviseur, je gemeente of een geregistreerde schuldhulpverlener. Meer info bij de AFM en de BKR.